• Erik de Bruin

'Duivels dilemma' Buiten de Waterpoort

GORINCHEM 'Behoudenswaardige Middeleeuwse verdedigingswerken.' Dat concludeert SOB Reseach, dat zich bezighoudt met archeologisch onderzoek, na uitgebreide bestudering van de historische vondsten die de afgelopen maanden zijn gedaan in een bouwput Buiten de Waterpoort. Nu het evaluatierapport is verschenen en de gemeente naar buiten brengt in beraad te gaan met de vergunninghouder (lees: de eigenaar van het nieuw te bouwen hotel aan de Duveltjesgracht; op de voormalige Genesis-locatie) is het de vraag wat er gaat gebeuren. Of de opgegraven resten van de eerste, in steen opgetrokken stadsomwalling (inclusief schietgaten) en een ronde vestingtoren daadwerkelijk behouden blijven en, wat onder andere de vestingwerkgroep en de historische vereniging graag willen, worden getoond aan het publiek. De verwachtingen verschillen.

Door Erik de Bruin

Hugo Ouwerkerk van bovengenoemde werkgroep, sinds twee maanden een onderdeel van Oud Gorcum, koestert ondanks 'de redelijk positieve reactie van de gemeente' weinig hoop. ,,Wat wij voor ogen hebben, is een vitrine. Die zou je kunnen integreren in het hotel of je zou een inham kunnen maken. Nu het in handen wordt gelegd van de ontwikkelaar - de wethouder (Arjen Rijsdijk, red.) geeft aan met hem in gesprek te moeten gaan - zie ik dat niet van de grond komen. Als het wel gebeurt, zou ik blij verrast zijn."

Zijn verwachting is dat de vergunninghouder niet veel gaat doen. ,,Dat het als behoudenswaardig wordt gekwalificeerd en er wordt geadviseerd het bouwplan waar mogelijk aan te passen, klinkt positief, maar de praktijk leert dat een compleet nieuw ontwerp nodig is en dat zie ik eerlijk gezegd niet gebeuren." ,,Of ik denk dat het verloren zal gaan? Ja. De vondsten steken boven het laagste bouwniveau uit. Ik ben bang dat het tot de grond toe wordt afgebroken. Er zijn geen wettelijke mogelijkheden om dit tegen te gaan. We praten nu allemaal over het Verdrag van Malta, maar dat maakt deel uit van de Nederlandse Erfgoedwet. Als je die bestudeert merk je dat bent overgeleverd aan de willekeur van een ontwikkelaar. Het rapport van de archeoloog biedt ons handvatten, maar hem ook. Hij heeft aan zijn verplichting voldaan. Er heeft archeologisch onderzoek plaatsgevonden, wat heeft geleid tot uitgebreide documentatie. Dat is genoeg. Je zou nog dieper kunnen boren, wat SOB aanbeveelt, maar wat levert dat op? Je komt dan meer van hetzelfde tegen. Waar wij voor pleiten is verder onderzoek. Buiten het bouwterrein, de Duveltjesgracht in. Leg je daar restanten bloot dan weet je of de voorburcht ommuurd was en kom je ook meer te weten over de Blauwe Toren, die wél van nationaal en internationaal belang is. Dat het daarmee te maken heeft (de stadsmuur, vestingtoren en voorburcht maakten deel uit van dit roemruchte kasteelcomplex) vinden wij nog steeds. Jammer genoeg wordt er in het rapport geen woord gewijd aan de Blauwe Toren en is men net zo voorzichtig als de gemeente."

'STADSPROMOTIE' Ouwerkerk vertelt dat een clubje 'belanghebbenden' heeft geprobeerd de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te betrekken. ,,Zij kunnen, zo kregen we te horen, helaas niets doen als het gaat om verder diepgaand onderzoek. Diezelfde brief hebben we nu naar de gemeente gestuurd." ,,Uiteindelijk draait het allemaal om de centen", vreest Everdien Hamann van Gorcum Actief. ,,Aanvankelijk waren we een beetje boos vanwege de in onze ogen bagatelliserende reactie van het college dat het maar een oude stadsmuur betreft. De houding die de wethouder nu aanneemt stemt ons vrolijker, maar een hoerastemming gaat te ver. Hij is oprecht enthousiast, maar zal het wel moeten uitonderhandelen. Dat overleg (met de vergunninghouder, red.) maakt mij niet gerust. Integendeel. Wie betaalt de rekening? Dat zal een duivels dilemma worden."

,,'Maak het niet kapot' maak ik op uit het rapport, maar om het te behouden is een ander bouwplan nodig. Dat kost tijd en geld", aldus Hamann, die het een aanfluiting zegt te vinden als er niets mee gebeurt. ,,Betrokkenen zullen dat ook niet pikken. We hebben een informatiebijeenkomst gehouden en daar was veel belangstelling voor. Ook uit een internetpetitie van een bewoner van het centrum (Marcel Klijn, red.) is gebleken dat er veel draagvlak is voor behoud van deze vondsten en om het te laten zien. Je kunt het gebruiken voor stadspromotie." Paul Mulders, de voorzitter van de historische vereniging, denkt daar hetzelfde over ,,Het mooie is dat je er écht langs kunt lopen. Bovendien is het heel erg oud. Het is een stukje geschiedenis vóór onze vestinggeschiedenis. Daar móeten we wat mee." Hij omschrijft het als een unieke kans. ,,Zo heb ik het ook verwoord toen ik afgelopen week met de wethouder sprak. Onze inzet is er dat er verder onderzoek wordt verricht en dat het op een hedendaagse manier wordt getoond aan het publiek." Hier is al aan gerefereerd. Mulders behoort tot het groepje belanghebbenden waar Ouwerkerk over sprak. ,,In feite is natuurlijk iedereen belanghebbend. Deze 'heilige grond' komt iedereen toe. Voor een hotel is helaas al een vergunning verstrekt, maar bouw het dan wel in aangepaste vorm." Hij is optimistischer over het behoud. ,,'Maak het niet kapot', is het advies van de archeoloog. Het mag ook niet. Het moet namelijk, zo is te lezen in het rapport, in situ worden bewaard. Dat willen zeggen: in de oorspronkelijke staat. Als uit het overleg tussen gemeente en de toekomstige hoteleigenaar komt dat het moet worden vernield, dat het zogenaamd niet anders kan, gaan we er écht voor liggen. We hebben nu iets concreets uit die tijd in handen en dat laten we niet glippen. We laten er geen heipalen doorheen slaan."

'HET KAN OP VERSCHILLENDE MANIEREN' De toekomstige hoteleigenaar, die in het artikel diverse keren de revue passeert, is horeca-ontwikkelaar Berry Voet, onder andere bekend van Le Bon Apart op 't Eind. Hij houdt net als wethouder Arjen Rijsdijk in het bericht dat vorige week naar buiten werd gebracht zijn kaarten gedekt. Desgevraagd wil hij wel alvast een algemene reactie geven. ,,We gaan kijken hoe we hier invulling aan geven. Hoe komen we elkaar tegemoet en hoe passen we het in? Net als de gemeente zijn we daar altijd voor geweest, maar het kan op verschillende manieren." De architect is er, zo geeft hij aan, al mee bezig. ,,We willen wel door en zetten er dan ook druk op om zo snel mogelijk om de tafel te gaan met de gemeente. Dat duurt sowieso nog wel twee weken." Voet kan niet wachten. ,,We hadden natuurlijk al lang klaar moeten zijn. Ik ben hier, gerekend vanaf de planvorming, nu zes jaar mee bezig. In 2014 hadden we de vergunning al."