Een berg eer voor een simpele ziel

GORINCHEM Met een brede glimlach neemt hij op 24 april het lintje in ontvangst. Het kersverse lid in de orde van Oranje Nassau oogt wat nonchalant naast de drie andere oudere, geridderde heren. De stropdas losjes om de nek geknoopt boven het blauwe gelegenheidskostuum, zo kennen we hem als ukelele spelend lid van de Aimabele Schoften. ,,Dat klopt", zegt hij, ,,wij waren uitgenodigd om op te treden na de uitreiking van de lintjes. Ik had geen flauw benul dat ik zelf geridderd zou worden. Ik was stomverbaasd toen ik Gemma, de meisjes en mijn zus in de raadzaal zag zitten. Ik vond het geweldig, een enorme berg eer voor een simpele ziel."

door Jos Huibers

Sinds kort is hij de buurman van zijn eigen theater. De woning is grondig verbouwd en teruggebracht in de oorspronkelijke staat voordat Ferdinand en Gemma Biesheuvel erin trokken, enige maanden geleden. Vanuit de zelfgebouwde woonkeuken, op de plek waar ooit het graan werd opgeslagen, zien we door een groot raam uit op de verkeersvrije steeg, waar de rustieke atmosfeer aan een Frans dorp doet denken.

Hier blijkt de ziel toch niet zo simpel. ,,Maar ik ben geen moeilijk mens, ik zie altijd het positieve in dingen, mijn glas is altijd halfvol. En ik ben te trots om gekrenkt te worden."

Hij was een buitenbeentje in het Arkelse gezin. Noch de twee oudere zussen, noch de ouders hadden wat met het theater op. ,,Maar ik organiseerde als kleine jongen al voorstellingen in het schuurtje. Bezoekers moesten een cent betalen en voor twee centen mochten ze op het kolenhok zitten. Ik wilde beroemd worden, het maakte niet uit waarmee. Met ver pissen zeker, zei mijn vader dan. Mijn ouders zagen het meer zitten in een fatsoenlijk vak. Maar ze hebben me nooit tegengehouden."

Toch zijn de ouders blij, als hij, na de middelbare school, kiest voor de Academie voor Expressie in Woord en Gebaar in Utrecht. ,,Omdat je met die opleiding ook leraar kon worden of regisseur." Hij ging samen met Gemma, zijn jeugdliefde en levenslang gezel, na afwijzingen op de toneelscholen in Amsterdam en Arnhem. Zijn eerdergenoemde positieve instelling blijkt als hij zegt: ,,Ach, het is natuurlijk niet leuk om te worden afgewezen, maar toch was de keuze voor de Academie heel bewust. Ik wilde een opleiding in de breedte, had altijd al een voorkeur voor kleinschalig theater."

Toch stapte hij na de opleiding als acteur in de musicalproductie Funny Girl. ,,De bedoeling was dat dit stuk twee seizoenen zou draaien, maar vrij laat werd besloten na één seizoen te stoppen. Toen zat ik zonder werk."

Hij zat niet bij de pakken neer, maar keek om zich heen in Gorinchem, waar hij inmiddels samen met Gemma woonde. ,,Er was toen, in 1989, nauwelijks podiumkunst in Gorinchem, behalve een bioscoop, waar vooral pornofilms draaiden, een bibliotheek en een schouwburg, waar elk jaar ongeveer dezelfde artiesten optraden." Hij ging als vrijwilliger aan de slag. Organiseerde voorstellingen in het toenmalige Buitenbeentje, werkte mee aan de opzet van de eerste artotheek en schnabbelde als acteur wat geld bij elkaar. ,,Je wordt er niet rijk van, dat weet je. Het is de passie voor theater, die je drijft. Als je de hersens hebt en het ontbreekt je aan de heilige passie, kies dan liever voor een ander vak." Hij speelde rollen en rolletjes in alle Nederlandse soaps en viel in als docent op middelbare scholen. ,,Maar een echte leraar werd ik nooit. Ik vind het nog altijd moeilijk om jonge mensen te stimuleren theater leuk te vinden. Als dat er niet in zit, krijg ik het er niet uit ook."

Het oude abattoir op de hoek van de Graanschuur en de Keizerstraat werd theater het Pand. ,,Het pand stond leeg en op de nominatie om te worden afgebroken. We mochten het gebruiken tegen een symbolische huur tot aan het moment van de sloop. We hebben het met eigen handen opgeknapt en geschikt gemaakt. En we gingen er voorstellingen organiseren. Aanvankelijk vier per seizoen en gaandeweg meer tot aan de bijna honderd, die we nu jaarlijks aanbieden. Op enig moment komt het Pand te koop voor 50.000 gulden. Zoveel geld hadden wij niet, maar wij kwamen overeen met de toenmalige wethouder, dat wij het Pand nog tien jaar konden huren en het vervolgens voor dezelfde prijs alsnog konden kopen. Toen die tijd voorbij was, zat er inmiddels een wethouder met andere plannen. Het pand werd verhuurd tegen een marktconforme prijs, maar deze prijs ontvingen wij vanaf toen volledig aan subsidie. Plus 4000 gulden voor alle voorstellingen. En ik werd voor het eerst betaald voor mijn werk. Ik kreeg een salaris voor 19 uur per week." Tot op dat moment was Ferdinand zeventien jaar lang de onbezoldigde directeur van het kleinste theater in Nederland.

Vijfenvijftig stoelen telt dit Vestzaktheater, die elke week allemaal gevuld zijn. Wat is het geheim? ,,De sfeer", zegt Ferdinand zonder aarzelen, ,,daar is menigeen jaloers op. In het Pand bieden wij een avondje uit met een voorstelling als onderdeel van dat avondje. Voor mensen die zich niet blindstaren op de grote namen. Het begint al bij het reserveren. Omdat pas bij aankomst een plaats wordt gekozen, komen de mensen op tijd. Dan is er genoeg tijd voor een kopje koffie in de foyer. De koffie kost maar 1 euro en het verse koekje is gebakken in de bakkerij van Syndion. Dit schept een sfeer, die gericht is op contact en gesprek." Vaak zijn de voorstellingen van jonge artiesten aan het begin van hun loopbaan. ,,Maar ook zijn er gevestigde namen, die ons theater kiezen voor een try-out. Zo was hier zeer onlangs, als verrassing, Youp van 't Hek, die na zijn ziekte weer langzaam aan het opstarten is. Ik loop inmiddels 26 jaar mee, dus programmeren is niet zo moeilijk meer. Ik ken veel impresariaten en regisseurs en ik luister naar tips van anderen. Maar artiesten weten ook ons theater te vinden en vragen ons of zij een try-out mogen doen. Ooit werd er gezegd: als het aanslaat in Gorinchem, slaat het aan in heel Nederland. Maar wie er ook optreedt, de entreeprijs is altijd hetzelfde: €9,50."

En na afloop van de voorstelling drinken de mensen een glas in de foyer. De afspraak met de artiest is dat zij zich ook in de foyer laten zien. Dan kruipt er iemand achter de piano en regelmatig zingt Ferdinand dan een paar liederen. ,,Als artiest wil ik me graag manifesteren, maar als directeur ben ik meer op de achtergrond. Het theater draait op een groot aantal vrijwilligers en die wil ik in hun waarde laten, door ze vrijheid en verantwoordelijkheid te geven. Zo zoeken de mensen van de bar zelf de wijn uit bij de plaatselijke supermarkt met het beste en voordeligste aanbod. En aan de deur staan bij voorkeur steeds dezelfde vrijwilligers, die de gasten kennen en persoonlijk verwelkomen."

,,We hebben veertig vrijwilligers", zegt Ferdinand bescheiden, ,,en een wachtlijst. En een aantal vrijwilligers is er al twintig jaar." Dat is jouw verdienste, zeg ik. ,,Denk je?", vraagt hij. Of hij er nog is, als het Pand veertig jaar bestaat, vraag ik. ,,Waarom niet?", zegt hij.

Hij is ijdel genoeg om acteur te zijn, beminnelijk genoeg om theaterdirecteur te zijn en bescheiden genoeg om een belangrijke drager te zijn van de cultuur in Gorinchem. Ridder Biesheuvel. Lang zal hij leven.