• Rob Kreszner

Speurneus in Vaticaans archief

GORINCHEM Op 29 juni is het 150 jaar geleden dat de negentien Martelaren van Gorcum heilig werden verklaard. Het Gorcums Museum staat hierbij stil met een speciale dubbeltentoonstelling die op 24 juni wordt geopend in Gorinchem en Brielle . Veel toeristen die Gorinchem bezoeken hebben weleens gehoord van de Gorcumse martelaren. Een stukje nationale geschiedenis, zo blijkt. Sinds eind 2013 is hierover in het museum een permanente presentatie. Die werd voorafgegaan door de grote tentoonstelling een jaar eerder. Gastconservator Tepe, zelfstandig onderzoeker 'iconografie van de Martelaren van Gorcum', stelde de exposities samen.

Rubriek Gorcums Museum

Het is 2004 als gepensioneerd beleidsambtenaar Tepe op vakantie is in het Italiaanse Umbrië, in Terni om precies te zijn. In het plaatselijke museum raakt hij bij toeval in gesprek met de conservator, die hem wijst op een schilderij met opgehangen geestelijken uit Nederland, vermoedelijk de Gorcumse martelaren. Weet Roy daar als Nederlander misschien iets meer van? Dat was niet het geval maar hij belooft de conservator dit te gaan uitzoeken. Terug in Nederland dacht Roy een samenvattend overzicht van de 'iconografie van de Martelaren van Gorcum' te kunnen raadplegen, maar dat bleek niet te bestaan. Dat was het begin van een tot op heden voortdurende speurtocht.

In een lade in het streekarchief van Brielle vond hij een prent die overeenkwam met het schilderij uit Terni. Later ontdekte hij dat er overal afbeeldingen van de martelaren bestonden. Roy: ,,Het werd steeds gekker. Ik vond schilderijen van de martelaren in kerken en musea van Mexico tot de Filipijnen. Op zich is het niet zo vreemd als je weet dat de paus ooit heeft bepaald dat als er een missie naar het buitenland ging, er altijd een priester mee moest om het geloof uit te dragen. Om zijn verhalen te illustreren nam hij dan prenten van Bijbelse voorstellingen en heiligen mee."

Veel geschriften over de Gorcumse martelaren uit die tijd zijn er niet. Het meest bekend is het uit 1603 stammende boek van Willem van Est, dat voor een groot deel is gebaseerd op informatie die hij van zijn broer Rutger kreeg, die een deel van de gebeurtenissen zelf meemaakte. Elke tweede zondag van de maand, tijdens de Culturele Route, is Roy aanwezig om bezoekers het verhaal te vertellen. Hij is blij verrast over de grote belangstelling. Heeft Roy nog wensen? ,,Jawel, vele, maar bovenaan mijn lijstje staat de pauselijke bul met de heiligverklaring van de martelaren uit 1867 te mogen inzien, een bul die tot op heden nooit is gevonden in het Vaticaans archief." Tepe is daar kind aan huis.